آنگونه که در پیشگفتارِ دفتر نخستِ "مثنوی آدمها" گفتهام، در آغاز، بر آن نبودم که مثنوی به درازا بکشد و کتاب بشود و به چاپ برسد. آدمها را میدیدم که چه هستند و چهها میکنند و چهها میگویند. پس بر آن شدم که اندکی از آنها و از چیستیِ آنها و هستیِ آنها و از لغزشها و نقص و عیبها و درد و غم و شادی و حالتهای گوناگون آنها بنویسم؛ اما، ناخودآگاه، نوشتنَم کمکم به درازا کشید و صفحههای مثنوی، بیشتر و بیشتر شد. و در این کار، به قدری پُردرد و پُرشتاب و کمدرنگ و احساسی بودم که چندان در اندیشهی وزن و قافیه نبودم. در بخشِ نخستِ "دفتر نخست"، از آدمهای ناقص گفتم؛ و در بخش دومِ آن، از آدمهای عاشق. و سخنگفتن از آدمهای عاشق، مرا به سخنگفتن از لایههای بس گستردهی پنهانِ آدمها کشانید. بخش دوم که تمام شد و کتاب به فرجام رسید و چاپ شد، با خود اندیشیدم که گویی دربارهی این بخش از کتاب، بسی ناگفتهها مانده است؛ ناگفتههایی بس فراوان دربارهی جان و جهان و جمع و جمعیت و فرد و فردیت و تنهایی و مرگ و زندگی و عقل و عشق و دوستی و نفرت و دشمنی و خدا و شیطان و مستی و هشیاری و خوشی و شادی و اندوه و غم و تازگی و کهنگی و عاقلی و ابلهی و خوشبختی و بدبختی و افسردگی و بودن و شدن و ذهن و عین و زشتی و زیبایی و گشادهدستی و تنگدستی و شعر و شاعری و راز و مسئله و سودایی و سوداگری و اخلاق و معنویت. پس بر آن شدم که دفتر دومِ "مثنوی آدمها" را [که در هنگامِ سرودنِ دفتر پیشین، هیچ و هرگز در اندیشهی نوشتنِ آن نبودم؛ به هماین علت، تیتر و عنوان "دفتر نخست"، در آن دفتر نیامده است] بنویسم و بسرایم. اینبار، وارونهی دفتر نخست، کمی درنگ کردم و آن را سنجیدهتر نوشتم و سرودم...
شایسته است که این نکته را نیز بگویم که انگیزهی من از نوشتنِ این مثنوی، بیشتر، بیانِ مضمونهای روانشناسانه و انسانشناسانه و خودشناسانه و ...، با نگاهِ فلسفی بوده است. به سخن دیگر، در این مثنوی، کمتر به زیباییهای شعری، و بیشتر، به معنا و محتوا توجه کردهام. از هماینروست که بسیاری از بیتهای دفترِ دوم را تنها خوانندگانی میتوانند به خوبی و به نیکی بفهمند و دریابند که یا کمابیش با مضمونهای فلسفی و عرفانی آشنا باشند و یا کمابیش برخوردار از ذوقِ فلسفی و عرفانی...
سرانجام، نوزادِ پیرِ مثنوی آدمها دفتر دوم، پس از سالها ماندن در پشت درها، پا به این جهانِ زشت و زیبا گذاشت:
دفتر دوم مثنوی آدمها
نمایشگاه کتاب
راهرو 31
غرفهی 37
انتشارات آشیان